مهندسی عمران ایران

پروفسور بهرام مبشر، استاد ایرانی دانشگاه کالیفرنیای آمریکا است که به مدت 8 سال در فاصله سال های 2000 تا 2008 نماینده سازمان فضایی اروپا در ناسا بوده است. وی هم اکنون پروفسور فیزیک و کیهان شناسی در این دانشگاه بوده و مشغول تحقیق در زمینه چگونگی ایجاد جهان و کهکشان های اولیه است. عمیق ترین عکسی که تا کنون از جهان هستی گرفته شده توسط تلسکوپ هابل و گروه تخصصی دکتر بهرام مبشر و همکاران وی بوده است. او همچنین مسئول آشکار ساز تلسکوپ هابل بوده و شهرت جهانی در علم اخترفیزیک دارد.

بهرام مبشر پروفسور فیزیک و نجوم رصدی و نماینده آژانس فضایی اروپا در موسسه علوم تلسکوپهای فضایی در ناسا طی سخنرانی در کتابخانه هانتینگتون 14 میلیارد سال اول ایجاد جهان هستی را مورد بررسی قرار داده و از زمان مرگ خورشید خبر داده است. بهرام مبشر پروفسور فیزیک و نجوم رصدی و نماینده آژانس فضایی اروپا در موسسه علوم تلسکوپ های فضایی در ناسا که با خیره شدن به ستاره ها و پرسش سئوال های متعدد درباره جهان هستی کودکی خود را سپری کرده است به کتاب ها و فیلم های علمی تخیلی اهمیتی نمی دهد زیرا واقعیت نهفته در پس این داستان ها را شناخته و در اختیار دارد.

وی طی سخنرانی تحت عنوان از تاریخ جهان هستی چه می دانیم در کتابخانه هانتینگتون در سن مارینو به بررسی تکامل 14 میلیارد ساله جهان هستی و کیهان از انفجار بزرگ یا بیگ بنگ تا کنون پرداخته است. در ادامه بخش هایی از این سخنرانی را می خوانید.
"ما در زمانی ویژه از تاریخ تمدن زندگی می کنیم، می توانیم به سئوالاتی پاسخ دهیم که برترین مغزهای متفکر طی قرن های گذشته به آن می اندیشیده اند."

مقدمه
فارغ التحصیلان دانشکده های مهندسی که در موسسه ای دولتی و یا خصوصی، بزرگ و کوچک حرفه فنی خود را شروع می کنند اغلب بدون مقدمه و یا با آموزش کوتاهی به کار گمارده می شوند. پس از گذشت چند سال در سطح فناوری موسسه، در امور روتینی تبحر پیدا می کنند و سطح تبحر آنها اغلب در حد خواست کارفرما می باشد. از درس های آموخته در دانشکده استفاده اندکی می نماید و پس از مدتی بیشتر آنها را فراموش می کنند. این قبیل مهندسان اگر مجبور به تعویض شغل شوند که همان تخصص قبلی مورد نیاز نباشد، دوباره و به سختی باید حرفه جدید را شروع کنند.
در صنایع بزرگ ایران مانند نفت و گاز، فولاد و ذوب فلزات، مهندسی عمران و ساخت و ساز، شبکه به هم پیوسته الکتریکی، خودروسازی و همچنین صنایع پایین دستی، اغلب مهندسان برای حرفه های تخصصی در حد کارهای روزمره فنی تربیت می شوند که گاهی هم با ارایه دوره های آموزشی فشرده تخصصی همراه است.
بسیاری از مهندسان علاقه مند به نوآوری و استفاده شخصی تر از زحمات خود، به صورت شخصیت حقیقی و یا در شرکت های کوچک چند نفری مشغول به کار فنی می شوند. این مهندسان باید دارای دانش جامعی از علوم و فنون مربوط به رشته خود باشند تا بتوانند مسایل بسیار مهم و فنی حرفه خود را تجربه و تحلیل نمایند و میزان استفاده از افراد دیگر و تخصص های خاص را درست ارزیابی نمایند و آنها را به طور موردی به کمک بگیرند. این افراد بایستی علاوه بر دانش عمیق در رشته و گرایش خود (که در آن حداقل با درجه کارشناسی هستند)، دانش جامعی از علوم پایه، علوم فنی مشترک در رشته های مهندسی را نیز داشته باشند.

مهندس فخرصمدی رئیس شورای مدیریت جامعه مهندسان مشاور ایران، در گفت و گو با روزنامه تهران امروز : مهندسی مشاور را نباید به مناقصه کشاند.
وی دراین گفت و گو به آسیب شناسی این فرآیند که در دنیای مهندسی مشاور در جهان غیر معمول است؛ می پردازد.
متن این گفت و گو در پی می آید:

براساس مصوبه سازمان مدیریت و برنامه ریزی، انتخاب پیمانکار و مهندس مشاور در طرح های عمرانی باید از طریق برگزاری مناقصه صورت گیرد. در چنین شرایطی کمترین قیمت پیشنهاد شده در مناقصه مبنای انتخاب مهندس مشاور قرار می گیرد. اما از آنجا که نقش مهندسان مشاور در طرح های عمرانی پررنگ تر از دیگر عوامل اجرایی عنوان شده، کارشناسان این امر را عامل نزول کیفی ساخت و سازها عنوان می کنند. طی سال های گذشته آنچه بیش از هر چیز برای مهندسان مشاور مشکل ساز شده این است که در اغلب موارد پس از اتمام پروژه یا در طول مراحل اجرایی، قادر به دریافت دستمزد خود از کارفرمایان دولتی نیستند. امری که در طول سال های گذشته مطالبات چندین میلیارد تومانی شرکت های مهندسی مشاور از دولت را به دنبال داشته است. در چنین شرایطی، انتخاب مهندس مشاور بر مبنای پایین ترین قیمت نیز یکی دیگر مسائلی است که آنها را با مشکل روبه رو می کند. به اعتقاد آنها، این امر علاوه بر اینکه شرکت ها را در شرایط نابرابری برای انتخاب قرار می دهد، موجب ضایع شدن حقوق مهندسان مشاور و نیز عدم اجرای صحیح پروژه ها می شود. کارشناسان همچنین بر این باورند، تداوم انتخاب مهندس مشاور در پروژه های عمرانی از طریق مناقصه آینده شرکت های ساختمانی را به مخاطره خواهد انداخت. آنها با استدلال بر اینکه روند فعلی انتخاب مهندس مشاور در پروژه های ساختمانی موجب ضایع شدن حقوق مهندسان مشاور شده، زیرا محدودیت هایی را جهت اجرای صحیح پروژه ها به وجود آورده است، تاکید می کنند: صلاحیت و سابقه کاری شرکت ها باید به عنوان ملاک انتخاب مهندس مشاور مطرح شود. در این میان ترکیب کادر فنی و متخصصان حاضر در مجموعه مهندسی، سوابق اجرایی و کاری در پروژه های مشابه و سابقه حضور مهندسان در منطقه مورد نظر، از جمله عواملی هستند که باید ملاک انتخاب مهندس مشاور باشد.

ایمنی علمی است که در پیشگیری از بروز حوادث در محیط کار به یاری انسان می شتابد و همواره در راستای حفاظت و حراست از نیروی کار و سرمایه گام بر می دارد.
اصولا ایمنی رشته ای است گسترده که به مجموعه تدابیر، اصول و مقرراتی گفته می شود که با به کارگرفتن آنها می توان نیروی انسانی و سرمایه را در برابر خطرات گوناگون در محیط های صنعتی به گونه ای مؤثر و کارا نگه داری کرد و به این وسیله یک محیط کار بی خطر و سالم برای افزایش کارایی کارکنان بوجود آورد.

تعریف ایمنی عبارت است از میزان درجه دور بودن از خطر، واژه (Hazard) که در تعریف علمی ایمنی آمده است، در واقع شرایطی است که دارای پتانسیل رساندن آسیب به کارکنان، تجهیزات و ساختمانها، از بین بردن مواد یا کاهش کارایی در اجرای یک وظیفه از پیش تعیین شده می باشد.

هنگامی که (Hazard) وجود دارد امکان وقوع اثرات منفی یاد شده وجود خواهد داشت.
کلمه (Danger) گویای قرارگرفتن در معرض یک (Hazard) است، یه این ترتیب ایمنی متضاد (Danger) بوده است، و در صدد حذف خطرات بالفعل موجود در محیط کار می باشد.

ایمنی به طور صد در صد و متعلق وجود ندارد و عملا هم هیچگاه حاصل نخواهد شد از این روست که گفته می شود ایمنی حفاظت نسبی در برابر خطرات است.

تحقیق حاضر به منظور تعیین و رتبه بندی عوامل مؤثر بر ایمنی کارگاه های ساختمانی در ایران صورت گرفته است. ابتدا عوامل تأثیر گذار بر ایمنی کارگاه های ساختمانی با استفاده از منابع موجود در ادبیات موضوع و نظرات خبرگان تعیین شد. بدین ترتیب 74 عاملی که ممکن است بر ایمنی کارگاه مؤثر باشند، استخراج شدند که در 5 دسته کلی شامل عوامل خط مشی ، فرآیند ، مدیریت ، کارکنان و انگیزشی قرار گرفتند. سپس پرسشنامه ای برای تعیین میزان اهمیت نسبی هر یک از عوامل تهیه گردید . داده های بدست آمده از نظرات متخصصان مورد تجزیه و تحلیل های آماری قرار گرفتند و معیارهای بکار رفته از لحاظ اهمیت رتبه بندی شدند . در نهایت ، نتایج حاصله مورد بررسی قرار گرفته و راهکارهایی پیشنهاد گردیده شد.

برای اصلاح الگوی مصرف در ساختمان و ساختمان سازی توسط مهندسان عمران ، باید روی اصلاح شیوه های ساخت کاربرد و این اقدام تنها با روی آوردن به صنعتی سازی امکان پذیر است.

دکتر محمود فاطمی عقدا معاون وزیر مسکن و شهر سازی و رئیس مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن در گفتگو با خبر نگار ما اظهار داشت: بحث اصلاح الگوی مصرف در ساختمان با چند موضوع درگیر لست. یکی از آنها در بعد استفاده از مصالح است. در حال حاضر به علت عدم رعایت شیوه مناسب مصرف مصالح ، پرت زیادی وجود دارد که هزینه زیادی را در بر دارد . مثلاً در تولید سیمان زیادی وجود دارد که هزینه بر است ، به منابع طبیعی آسیب می زند و با برداشت بی رویه از معادن شن و ماسه و بستر رودخانه‌ها و دامنه کوهها، تخریب محیط زیست را به دنبال دارد.
وی افزود: شیوه نامطلوب استفاده از مصالح، همچنین باعث احداث ساختمان‌ های با کیفیت نامناسب و آسیب پذیر می شود و هدر رفتن زمان و هزینه را برای جامعه در پی دارد.

فاطمی عقدا ادامه داد: ساختمان‌ هایی که به این شیوه ساخته می‌شوند، مقررات ملی ساختمان را رعایت نمی‌کنند و علاوه بر غیر مقاوم بودن و طول عمر کم، از منظر مصرف انرژی نیز بسیار بالا هستند. در ارتباط با اصلاح مصرف انرژی نیز بسیار بالا هستند. در ارتباط با اصلاح الگوی مصرف در ساختمان لازم است روی بحث اصلاح شیوه ‌های ساخت، در حال حاضر اقدمات عملی و اجرایی صورت گیرد.
وی یادآور شد: در نحوه استفاده از مصالح ساختمانی و فرآوری آنها باید اقدامات اساسی انجام شود و بدین ترتیب باید صنایع و مصالح انرژی بر، یا از طریق خط تولید یا جایگزینی مورد تجدید نظر قرار گیرند. بطور مثال در تولید آجر ، انرژی زیادی مصرف می شود و خود آن نیز به عنوان یک عنصر سازه‌ای طبق مقررات ملی ساختمان نمی‌تواند مصرف شود و لازم است با مصالح سبک و مقاوم در برابر زلزله و عایق در برابر حرارت و صوت جایگزین شود.