مهندسی عمران ایران

این روزها همه خیابانها وکوچه و پس کوچه‌های شهرهای بزرگ به ویژه تهران ، شاهد ساخت و ساز آپارتمان‌ها و مجتمع‌های مسکونی چندین طبقه است و در این بین افزایش آمار گودبرداری‌های غیراصولی و در پی آن ریزش ساختمان ها و فاجعه‌های تکراری ،موجی از نگرانی دربین شهروندان ایجاد کرده است.
اهالی منطقه سعادت آباد تهران شاهد یکی از این فاجعه‌ها بود ند. فاجعه‌ای که با تخریب غیراصولی ساختمان هفت طبقه ای به وقوع پیوست و جان شماری از هموطنان را گرفت. از زمان وقوع این حادثه دلخراش بیش از ‪ ۲۰۰‬ آتش نشان ، امدادگر سازمان امداد و نجات هلال احمر و اورژانس تهران با تلاش شبانه روزی و استفاده از دستگاه‌ها و تجهیزات پیشرفته ، عملیات آواربرداری را انجام می‌دهند .
با وجود تلاش نهادهای مختلف همچون آتش نشانی ، شهرداری و امدادگران به همراه توجه و پیگیری‌های بموقع مسوولان قضایی و انتظامی، مثل معروف پیش از اتفاق باید جلوی آن را گرفت ، سوال تک تک شهروندان شده است.
ریزش ساختمان‌های در حال تخریب در سطح شهر مسئله‌ای نیست که مربوط به دیروز و امروز باشد بلکه این گونه حوادث براساس آمارهای موجود روزانه اتفاق می‌افتد و تاکنون حتی شهرداری که بطور مستقیم درجریان امر قرار دارد اقدام پیشگیرانه‌ای صورت نداده و حوادث روزانه فروکش کردن ساختمانهای درحال تخریب دلیلی براین ادعا است .
براساس آمار سازمان آتش نشانی در ‪ ۶‬ماهه نخست سال گذشته ‪ ۶۴‬ مورد ریزش آوار بر اثر گودبرداری در تهران به وقوع پیوسته است که در جریان آن ‪۱۲‬ نفر جان سپرده‌اند و ‪ ۴۴‬ نفر نیز مصدوم شدند.
حال آن که این آمار در سال جاری با ‪ ۲۵‬ درصد رشد روبه رو بوده است. براین اساس در ‪ ۴‬ ماهه نخست امسال ‪ ۸۴‬ حادثه بر اثر گودبرداری رخ داده است که در جریان آنها ‪۷‬ نفر جان باختند و ‪ ۳۲‬ نفر هم مصدوم شدند . آمار جان باختگان و مجروحان حادثه سعادت آباد لحاظ نشده است .
افزایش آمار حوادث گودبرداری در شهرها موجب شده سازمان آتش نشانی به عنوان یکی از نهادهای متولی امر در دستورالعمل‌های ایمنی که در صدور پروانه ساخت ساختمان‌های بلند و یا کوتاه درج می‌شود، موارد ایمنی مربوط به گودبرداری را اعلام کند که در این میان مالک، مهندس ناظر و پیمانکار نیز ملزم به رعایت این قواعد هستند.

مقصر کیست
کارشناسان امر براین باورند که عدم رعایت نکات ایمنی به همراه ضعف مقررات و قوانین از عوامل اصلی بروز چنین حوادثی است .
مهندس داوود براتی ، معاون حفاظت و پیشگیری از حریق و حوادث سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی تهران در این مورد می‌گوید : در دو سال اخیر، وقوع حوادث ناشی از گودبرداری غیراصولی تا حد قابل توجهی رشد داشته است. حال آن که تعداد ساختمان‌های غیرمقاوم و فرسوده در شهر تهران نیز بسیار چشمگیر است. علاوه براین وجود زمین‌ها ، معابر کوچک و باریک نیز ریسک ریزش ساختمان‌های جانبی را افزایش می‌دهد.

وی ، مهم‌ترین علل وقوع این حوادث را ضعف ضوابط و مقررات در زمینه گودبرداری عنوان کرده ، می‌افزاید : تجربه نیز نشان می‌دهد که قوانین و مقررات فعلی پاسخگوی نیازها نیست و بنابراین ضرورت یک بازنگری با حضور و مشارکت تمامی نهادها و سازمان‌های مسوول از جمله سازمان نظام مهندسی، آتش نشانی و شهرداری احساس می‌شود.

به گفته براتی ،تقسیم نکردن وظایف اصولی میان مسوولان در ساخت و سازها از دیگر دلایل وقوع این نوع حوادث است. حال آن که حضور مهندسان سازمان نظام مهندسی نیز باید کاملا مشخص شود. اگر کارگر بدون نظارت مهندس ناظر و هدایت مناسب پیمانکار، اقدام‌های کارگاهی را انجام دهد، مالک و مسوول کارگاه مقصر اصلی حوادث هستند.
معاون حفاظت و پیشگیری از حریق و حوادث سازمان آتش نشانی با هشدار به مهندسان ساختمان گفت: با توجه به تلفات و هزینه‌های سنگین ناشی از حوادث گودبرداری، سازمان آتش نشانی گزارش تحلیلی و فنی را از جنبه‌های مختلف حادثه رخ داده است به شکل مصور تنظیم می‌کند و برای اصلاح روش‌ها و توسعه قوانین و ضوابط، آنها را به سازمان‌های مربوطه ارایه می‌کند.
در حالی که برخی از کارشناسان ،مهندسان ناظر را به عنوان مقصر حوادث گودبرداری معرفی می‌کنند ولی کارشناسان سازمان نظام مهندسی این امر را نمی پذیرند .
مدیر اجرایی شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی اعتقاد دارد که مهندس ناظر کمترین مسوولیت را در وقوع حوادث ساختمان‌سازی دارد و مسوولیت اصلی متوجه صاحبکار و پیمانکار است.
بهرام غفاری می‌گوید : مسوولیت ناظر کارگاه‌های ساختمان‌های شهر در مصوبه ‪۱۸‬تیر سال ‪ ۸۳‬ دولت با عنوان آئین نامه اجرایی ماده ‪ ۳۳‬ قانون نظام مهندسی در ‪ ۵‬ مرحله اجرای فونداسیون، برقراری اسکلت، اجرای سقف‌ها و پایان کار و ارایه گزارش عنوان شده است. اما این آئین نامه، خود بر تمام وقت نبودن ناظر تاکید می‌کند. این در حالی است که وجدان حرفه ای مهندس ناظر ایجاب می‌کند که به میزان اطمینان بخشی، عملیات ساخت را کنترل کند.
به گفته برخی از کارشناسان بی‌توجهی مالکان اصلی نسبت به وضعیت ساختمان در حال تخریب نیز بسیار حایز اهمیت است و می‌توان گفت که دربرخی موارد ریزش ساختمان با بی‌توجهی آنان به وقوع می‌پیوندد.
به گفته شاهدان عینی در حادثه سعادت آباد که یک ساختمان هفت طبقه با تخریب غیر اصولی فروکش کرد بخش‌هایی از ساختمان در طول سال‌های اخیر ترک برداشته بود و شواهد نشان می‌داد که احتمال ریزش ساختمان زیاد است بنابراین صاحبان اصلی بر خطرناک بودن ساختمان واقف بودند .
نکته آخر اینکه به نظر می‌رسد بهتر است شهرداری تهران به جای پرداختن به مسائل جنجالی سیاسی و حاشیه‌ای به نظارت بیشتر در این عرصه بپردازد تا مردم کمتر شاهد چنین حوادث تلخلی باشند.

واکاوی پرونده ریزش ساختمان هفت طبقه سعادت آباد تهران
خبرگزاری جمهوری اسلامی
آوارشدن ساختمان هفت طبقه دربلوارفرهنگ منطقه سعادت آباد تهران روزدوشنبه 10/04/87 که موجب مرگ جمعی از کارگران مشغول تخریب این ساختمان شده بازتاب‌های مختلفی را به دنبال داشته و سوال‌های بسیاری را در ذهن شهروندان ایجاد کرده است.
به گزارش خبرنگار ایرنا، این ساختمان که خطرسقوط آن ازسه سال پیش برای ساکنان منطقه سعادت آباد کاملا مشهود شده بود پرونده‌ای حقوقی با هزار و یک ایراد مختلف که نگاهی به آن تاسف بیشتری برای جانباختگان حادثه دارد.
ساختمان فرو ریخته به پلاک ثبتی، ۷۲/۱۳۱۵‬ قطعه ۲۵۶‬ در سعادت آباد، خیابان علامه، خیابان ۲۴‬شرقی واقع است که به موجب پروانه ساختمانی شماره ‪/۹۷۵‬ش/‪ ۵۰۲‬ در تاریخ ۷۰/۹/۲‬ برای دو طبقه زیرزمین و سه طبقه روی آن مجوز احداث بنا صادرمی شود و در تاریخ ۷۳/۲/۲۹‬ هم گواهی عدم خلاف به شماره ۱۱۲۷‬برای این ملک از سوی شهرداری وقت صادر شده است.
پس از گذشت سه سال از زمان دریافت گواهی عدم خلاف، پروانه ساختمانی به شماره ۷۰۹۷‬ در تاریخ ۷۶/۸/۳‬ مبنی بر موافقت با احداث پنج طبقه مسکونی بر روی وضعیت موجود صادر می‌شود که پس از ایجاد بنای جدید در تاریخ ‪۷۹/۱۱/۱۶‬ برای این ساختمان با کل زیربنای ۵۴۶۶/۷۰‬ مترمربع پایان کار ساختمانی به شماره ۴۵۷۹۳‬ صادر می‌شود.
بر این اساس بنای مذکور که شامل دو طبقه زیرزمین و هشت طبقه روی آن شده بود به تعداد ۳۲‬ واحد مسکونی به تعدادی از شهروندان واگذار می‌شود.
پیگیری‌های خبرنگار ایرنا نشان می‌دهد در سال ۸۳‬ و به دلیل نامرغوب بودن مصالح به کار رفته، این ساختمان دچار ریزش و ترک خوردگی‌های عمیق در ارتفاع و سطوح مختلف می‌شود.
به دلیل خطرات احتمالی و شائبه ریزش این ساختمان ساکنان فورا این ساختمان را تخلیه کرده و از آن زمان تا لحظه بروز حادثه این ساختمان خالی از سکنه بوده است.
ساکنان این ساختمان پس از بروز ریزش و ترک خوردگی‌های جدی در این رابطه با طرح دعاوی کیفری و حقوقی علیه سازنده که هم اکنون نیز این دعاوی در مراجع قضایی مطرح است و احکامی نیز از طریق مراجع قضایی مبنی برمحکومیت سازنده به دلیل تقصیر صادر شده است، موضوع را پیگیری می‌کنند.
نکته قابل توجه آن است که محکومیت سازنده براساس نظر هیات کارشناسی بوده که وضعیت ساختمان را بسیار خطرناک و غیرقابل ترمیم اعلام نموده است.
شایان ذکر است با وجود پیگیری‌های حقوقی ساکنان ساختمان، این بنا کماکان در وضعیت بلاتکلیف و بحرانی باقی می‌ماند.
موید این ادعا درخواست مالکان املاک همجوار در تاریخ ۸۶/۹/۲۹‬ از شهرداری منطقه دو است که در این درخواست آنها صراحتا از شهرداری درخواست تخریب ساختمان نیمه مخروبه را داشته اند.
رونوشتی از این درخواست هم برای مسئولان مختلف ارسال شده است.
براساس درخواست مالکین املاک همجوار، نایب رئیس کمیسیون اصل ۹۰‬مجلس شورای اسلامی در نامه‌ای به شماره ۳۰۹۰۱۲۹۳۹/۶۴۸۶۵‬ مورخ ۸۶/۱۰/۳۰‬ از شهرداری منطقه دو تهران درخواست اقدام سریع می‌کند.
همچنین رئیس شورای اسلامی شهر تهران نیز طی نامه ۱۶۰/۱۸۵۸۹‬مورخ ‪۸۶/۱۱/۱۴‬ از شهرداری منطقه دو تهران درخواست ایجاد شرایط و تمهیدات ایمنی را می نماید.
شهرداری منطقه دو نیز در اجرای وظایف قانونی خود مبنی بر رفع خطر و جلوگیری از بروز خطرات ناشی از تخریب این ساختمان هفت طبقه با استناد به بند ۱۴‬ماده ۵۵‬ قانون شهرداری‌ها و تبصره ذیل آن مراتب را به موجب نامه شماره ۵۰۲/۱۳۲۹۸۵‬ مورخ ۸۶/۱۰/۱۹‬ خطاب به معاون دادستان و سرپرست دادسرای ناحیه هفت تهران به تفصیل بیان و تقاضای اخطار به مالکان مجتمع مذکور جهت رفع خطر را می‌نماید.
سرپرست دادسرای ناحیه هفت نیز طی نامه شماره ۲۰/۷/۸۰۳۹/۸۶‬ خطاب به رئیس کلانتری منطقه اعلام می‌دارد با توجه به گزارش شهرداری منطقه دو و نظریه کارشناسی رسمی دادگستری و ستاد بحران شهرداری منطقه دو و نظر به اینکه قانونا مسئولیت رفع خطر برعهده مالک است به مالکین پلاک مذکور اخطار شود نسبت به تخریب و نوسازی اقدام کنند در غیر این صورت مسئولیت بروز هرگونه حادثه برعهده آنها خواهد بود.
در این راستا کلانتری مربوطه به موجب گزارش ۱۱۳۰/۲۵۰۲‬مورخ ۸۶/۱۱/۱۷‬ به دادسرا اعلام می‌کند که مالکان در محل حضور نداشتند و اخطاریه در محل ساختمان الصاق گردیده است.
بنابراین گزارش به دلیل وضعیت خاص ساختمان از حیث خطرناک بودن و عدم اقدام مالکان شهرداری منطقه مجددا در نامه شماره ۵۰۲/۱۲/۲۵۴۶‬ مورخ ۸۷/۱/۱۹‬ به معاون دادستان و سرپرست ناحیه هفت گزارش و تبعات سوء این موضوع را یادآوری می‌کند و درخواست دستورلازم در اجرای وظایف قانونی شهرداری با استناد به تبصره ذیل بند ۱۴‬ماده ۵۵‬ قانون شهرداری را می‌کند.
درهمین زمینه در کمیته تخصصی رفع خطر ستاد مدیریت منطقه دو این موضوع مطرح که منجر به نظریه شماره ‪/۱۴۲‬ب مورخ ۸۷/۲/۲‬ مبنی بر تخریب کامل ساختمان و رفع خطر به لحاظ نشست آن و عدم استحکام در برابر نیروهای دینامیکی می‌شود.
سرپرست دادسرای ناحیه هفت نیز در نامه شماره ۲۰/۷/۷۷۱/۸۷‬ مورخ ۸۷/۲/۱۰‬ با ارسال درخواست شهرداری منطقه به کلانتری مجوز تخریب ساختمان را صادر می نماید.
بنابر این گزارش شهرداری منطقه دو در حالی به تخریب این ساختمان مبادرت کرد که به دلیل حاد بودن وضعیت این ساختمان، این بنا در ابتدای روند تخریب روز گذشته به صورت کامل فروریخت و تعدادی از کارگران زحمت کش در این سانحه جان سپردند.
به محض وقوع این حادثه، دادستان تهران به عنوان مدعی العموم با حضور در محل ریزش ساختمان حکم دستگیری مهندس محاسب، سازنده، پیمانکار و مهندس ناظر را صادر کرد.
شهردار تهران نیز روز گذشته در پاسخ به پرسشی پیرامون ریزش ساختمان هفت طبقه در سعادت آباد، گفت: این حادثه به دلیل عدم رعایت استانداردها اتفاق افتاده که نظارت بر آن بر عهده سازمان نظام مهندسی است، این در حالی است که شهرداری تهران از قبل اخطارهای لازم را در مورد تخلیه و سپس تخریب این ساختمان داده بود که این اخطارها موجود است.
محمد باقر قالیباف در جمع خبرنگاران در مورد ریزش ساختمان هفت طبقه در سعادت آباد گفت: این ساختمان مربوط به سال ۷۰‬ است که در آن زمان مالک برای دو طبقه پروانه ساخت و بعد از آن برای افزایش طبقات، پروانه ساخت گرفته و به دلیل اینکه سازمان نظام مهندسی، مهندس ناظر و مهندس طراح که وظیفه‌اش نظارت است استانداردهای لازم را رعایت نکردند، این اتفاق افتاده است.
به گفته قالیباف تا زمانی که نظارت مهندسی و فنی درساختمان نباشد، شاهد این گونه اتفاقات خواهیم بود.
وی تصریح کرد: این کار وظیفه سازمان نظام مهندسی است و برخی از مهندسان ناظری که بعضا خارج از کشور هستند و یا بدون اینکه به ساختمان سر بزنند، امضا می‌کنند، باید پاسخگو باشند.
قالیباف خاطرنشان کرد: دادستانی که مدعی العموم است باید پیمانکاری که غیرقانونی با مصالح غیراستاندارد، ساخت غیر استاندارد می‌کند و مهندس ناظری که حضور پیدا نمی‌کند، برخورد کند.
وی افزود: شهرداری نیز با سازمان نظام مهندسی توافق کرده و در حال حاضر مهندسانی که حضور پیدا می‌کنند، در ستاد بحران کنترل می‌شوند که برخی از آنها در لیست سیاه قرار گرفته و حذف شده و به سازمان نظام مهندسی معرفی می شوند.
شهردار تهران از معرفی ۱۸‬مهندس متخلف به سازمان نظام مهندسی خبر داد و گفت: حداقل ۱۸‬مهندس ناظر متخلف تا کنون به سازمان نظام مهندسی برای اجرای برخوردهای لازم، معرفی شده اند.
قالیباف تصریح کرد: باید بطور قاطع با متخلفان برخورد شود تا پس از این شاهد چنین حوادثی نباشیم.
مدیر روابط عمومی سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی آتش نشانی تهران نیز لحظاتی قبل اعلام کرد: تاکنون ۱۷‬جنازه از زیر آوار این ساختمان بیرون کشیده شده است.
بهروز تشکر پیش بینی کرد: کار آواربرداری تا نیمه شب ادامه پیدا کند.
برخی شاهدان گفته اند: پیکر دو کارگر دیگر همچنان زیر آوارهاست.

امکانات شهرداری تهران درآواربرداری ساختمان هفت طبقه بکارگرفته شد
خبرگزاری جمهوری اسلامی
معاون عملیات سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران با تاکید براینکه تمامی امکانات شهرداری در حادثه ریزش ساختمان درسعادت آباد بکارگرفته شده، گفت: هم اکنون لایه‌های رویی آوار این ساختمان هفت طبقه در حال انتقال است و تلاش برای نجات مصدومان احتمالی ادامه دارد.
علیرضا محبی راد در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهارداشت: به محض اینکه حادثه به ستاد مدیریت بحران شهر تهران اطلاع داده شد بلافاصله به تمامی عناصر ستاد تخصصی موضوع گزارش شده و ماموران سازمان آتش نشانی، اورژانس، نیروی انتظامی، راهور، سازمان آب، شرکت گاز و صدا و سیما به سرعت در محل حاضر شدند.
وی با بیان اینکه تاکنون حدود یک چهارم از آوارهای حادثه ریزش ساختمان هفت طبقه در سعادت آباد برداشته شده و نیروهای هشت ایستگاه حریق و امداد ونجات سازمان آتش نشانی مشغول فعالیت هستند، افزود: ماموران این سازمان با تمامی تجهیزات موردنیاز از جمله لودر، بیل مکانیکی، جرثقیل ۲۵‬تنی، تجهیزات و سگ‌های زنده یاب و دستگاه‌های برش آهن در محل وقوع حادثه مستقرند.
محبی راد با بیان اینکه از لحظات اولیه محل وقوع حادثه به لحاظ ترافیکی تحت کنترل کامل قرار گرفته، تصریح کرد: امکانات شهرداری و عوامل مدیریت بحران مناطق ۴،۳،۲‬و ۹‬ بلافاصله پس از حادثه در محل حاضر شدند و به کمک واحد سگ‌های زنده یاب دو جسد کشف شد.
معاون عملیات سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران ادامه داد: سازمان آتش نشانی تمام تلاش خود را برای آوار برداری، تخلیه و انتقال آوار بوسیله ده‌ها دستگاه کامیون و کمپرسی بکار برده و ستاد مدیریت بحران منطقه دو شهرداری تهران در یکی از منازل نزدیک به محل حادثه تشکیل شده است.
دکتر رضا دهقان پور به خبرنگار ایرنا افزود: مصدوم این حادثه یکی از نیروهای امدادگر سازمان آتش نشانی بوده که حین انجام عملیات امدادرسانی دچار آسیب شده و بوسیله یک دستگاه آمبولانس برای انجام اقدامات درمانی تکمیلی به بیمارستان شهید دکتر شریعتی تهران منتقل شده است.
وی اظهارداشت: هم اکنون یک دستگاه اتوبوس آمبولانس و شش دستگاه آمبولانس برای پوشش امدادی این حادثه در محل مستقر است.
مدیر روابط عمومی سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی تهران هم گفت: تاکنون حدود یک سوم عملیات آوار برداری انجام شده اما قطعا انجام این عملیات تا پایان امشب ادامه خواهد یافت.
بهروز تشکر افزود: هم اکنون ماموران ایستگاه‌های نجات ‪، ۲۵، ۵۸، ۳، ۲‬ ۶۴‬ و تمام تجهیزات مکانیزه از جمله لودر، دستگاههای زنده یاب و سگ‌های شناسایی و امدادی برای شناسایی مصدومان احتمالی و یا کشته‌شدگان این حادثه در حال انجام عملیات امدادرسانی هستند.
به گفته وی، ماموران و گروه‌های امداد و نجات نهادهایی ازقبیل شهرداری، اورژانس، نیروی انتظامی، آب و برق و راهنمایی و رانندگی به منظور امدادرسانی و کنترل وضعیت در محل حادثه مستقر هستند.

حکم بازداشت مسببان ریزش ساختمان در سعادت آباد تهران صادر شد
خبرگزاری جمهوری اسلامی ‪۱۰/۰۴/۸۷‬
تهران بزرگ - شهردار منطقه دو تهران با ابراز تاسف از ریزش ساختمان هفت طبقه در منطقه سعادت آباد، از صدور حکم بازداشت مسببان این حادثه از سوی دستگاه قضایی خبر داد.
امیرعباس بهاری روز دوشنبه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود: پروانه ساخت این ساختمان هفت طبقه در سال ۷۰‬ و با زیر بنای ‪۱۸۴۱‬مترمربع صادر شده که با برخی تغییرات و اضافه زمین در سال‌های بعد، در سال ۷۹‬ در پنج هزار مترمربع احداث آن به پایان رسیده و شهرداری پایان کار صادر می‌کند.
وی با اشاره به وجود ۳۳‬ واحد مسکونی در این ساختمان خاطرنشان کرد: سازندگان این بنا واحدها را در سال ۷۹‬ به شهروندان فروخته و ساکنان آن بعد از چهار سال زندگی در ساختمان متوجه نشست ساختمان، ترک خوردن دیوارها و لرزش‌های غیرعادی می‌شوند.
بهاری گفت: ساکنان این ساختمان طی دو سال گذشته ساختمان را تخریب و علیه سازندگان آن شکایت می‌کنند.
شهردار منطقه دو افزود: از سویی شهرداری تهران نیز به دلیل وجود خطرات تخریب احتمالی این بنا از دادگاه حکم تخریب آن را دریافت کرده که درحال تخریب بنا و به دلیل اشتباهات مهندسان ناظر و محاسب و پیمانکار تخریب، ساختمان ریزش می‌کند.
وی با تاکید بر اینکه شهرداری تهران مسئولیتی در ریزش این ساختمان ندارد، یادآور شد: شهرداری تهران علیه مسببان ریزش این ساختمان به دادگاه شکایت کرده و حکم بازداشت این افراد نیز ازسوی نماینده دستگاه قضایی حاضر در محل حادثه صادر شده است.